Imala kan Dandeettii dandamachuu
Seenaa dandamachuu, kaayyoo fi jijjiirama karaa teeknooloojii.
“Ofiin of bulchuun gargaarsa barbaaduu dhabuu osoo hin taane, waan ati gonkumaa hin yaadne hojjechuudhaan gammachuudha”
— Arthur Sendas, Hundeessaa See U App
Seenaa Duubaa See U
Arthur Sendas kan dhalate Arapiraca, baadiyyaa Alagoas keessatti, acromatopsia — haala halluu jaamsuu, ija gadi aanaa, fi weerara dhukkuba mataa boca guyyootaaf boca jajjaboo qofa arguu danda'u fidu. "Gad fageenya arguu hin danda'u; akka waan wanti hundi 2D ta'eetti. Karaa walakkaa irratti boolli yoo jiraate hin argu," jechuun Artar ibsa.
Ijoollummaan isaa ulfaataa ture. Ilma barsiisaa fi ogeessa qonnaa kan ta'e Artar, hanga araadni abbaan isaa dhugaatii alkoolii fi qumaaraa waan hunda irraa fudhatutti maatii sadarkaa giddu galeessaa keessa guddate. Umurii waggaa 13tti maatiin kun manaa fi konkolaataa dhabanii liqaa keessa lixanii, gara bakka balbalaa fi pilaastara hin qabne, bakka bishaan hanqatee fi roobni siree jiidhetti ce'an.
Akkasumas Artar daldala isaa isa jalqabaa kan jalqabe umurii isaa waggaa 13tti ture: magaalaa guddoo Arapiraca keessatti CD gurguruun mana barumsaa, interneetii fi mana keessatti gargaaruuf kaffaltii. Kompiitaraa fi kitaabonni jireenya isaa durii irraa hafan baqannaa isaa ta’an — achittis sagantaa hojjechuu kan of barsiise.
Boodarra, yeroo digirii teeknooloojii isaa, fedhii sana gara kaayyootti jijjiire: pirojektiin isaa inni dhumaa tapha namoota ija hin qabneef, ajaja sagalee fi mallattoo sagaleetiin taphatamu ture. Sun sanyii waan See U App ta'u dhaabe.
Bara 2009tti, Artar, Sérgio Gomes Júnior, hiriyyaa isaa kutaa tokkoo kan dhukkuba qaama namaa balleessu qabuu fi ija isaa akka jaamsu beeku waliin wal bare. Guyyaa jalqabaa daree, Júnior guyyaa tokko furmaata ija isaa ta'u ijaaruuf koorsii sana filachuu isaa dubbateera. Guyyaa sana, lamaan isaanii michoota gaarii ta'an — ija sana waliin ijaaruuf waadaa galanii.
Bara 2013tti, dhufaatii Google Glass waliin, Arthur glasses gufuulee karaa irra jiran adda baasuu danda'an yaade. Júnior fi Jaqueline Sendas cinatti — injinarii, jaalallee isaa fi har'a haadha warraa isaa — prototype ijaaree dorgommii jalqabaa Poorchugaal keessatti pirojekticha seene.
Fudhatama argachuun akka nama ajaa'ibutti dhufe. "Fudhatama argachuuf yaadee hin beeku. Baadiyyaa Alagoas irraan dhufe, maatii baayyee gad of deebisu irraa waanan dhufeef baayyee fagoo natti dhaga'ame." Meeshaa imala osoo hin qabaatin saganticha irratti hin argamne, garuu mirkaneessuun isaanii akka itti fufan taasiseera. Koochoowwan kun gara mudhii, mi'a harkaa fi, dhumarratti, baajii appii tokkoon walqabatetti guddatan — Júnior ammoo ija isaa dhabaa waan tureef ariifannaa guddachuu qofa.
Bara 2019, yeroo haati Artar dhukkuba amyotrophic lateral sclerosisn du'aan boqotte wanti hundi jijjiirame. "Wanta hojjedhu fi sababa wantoota duuba jiru irratti caalaatti xiinxaluu jalqabe." Weerarri itti aanee dhufe yeroo guutummaatti pirojekticha irratti xiyyeeffachuuf fide.
Sana booda gaaffiin waan hunda jijjiire dhufe. Ayyaana dhaloota Edu, gurbaa jaamaa fi ilma hiriyyaa irratti, mucaan hawwii isaa: ulee malee deemee addunyaa arguu. "Maaliif Adeerri Júnior qofatu kana gochuu danda'a?"
Sunis akeekkachiisa isaan barbaachisu ture: seenaa jireenya isaanii gara oomisha jireenya miliyoonaan lakkaa’aman jijjiiruu danda’utti jijjiiruu. Bara 2022tti sadan isaanii hojii isaanii dhiisanii Appii See U jedhamu ifatti hundeessan. Sagantaa Startup Nordeste (Sebrae) irratti hirmaatan, gorsaa fi deeggarsa ji'a 6, akkasumas ispoonsara duumessaa Google, Microsoft fi AWS irraa argataniiru.
Waxabajjii bara 2023 keessa Appiin See U eegale. Ji'uma sanatti gareen kun rukuttaa hamaa isa mudate: Sérgio Gomes Júnior du'aan boqote, miidhamtuu dhukkuba maashaalee Becker muscular dystrophy ture. "Baayyee ulfaataa ture. Hiriyaa caalaa ture, hiriyyaa ture."
Guyyoota osoo inni hin darbiin dura Júnior nagaa dhaame: "Waan nama hin amansiifne hojjenne mitii? Si keessas ta'e See U App keessattin jiraadha. Itti fufi, hanga namni jaamaa addunyaa kanarra jiru hundi arguu danda'utti gonkumaa hin dhaabbatin." Pirojektiin kun achitti xumuramuutti kan dhihaate taʼus, Artar fi Jaakliin waadaa sana kabajuuf murteessan.
Yeroo muraasa booda Artar kaansarii qoonqoon qabamuu isaa hubatame. Sagalee isaa kan dhabe siʼa taʼu, hakiimonni akka fayyu abdii tokkollee hin kennine. Gara ji’a tokkoo komaa keessa ture; deebi’uun isaa qabatamaan dinqii akka ta’etti ilaalama ture.
Yeroo inni hin jirretti dhaabbatichi kufuuf jedhe: hojjettoonni ba'anii appichi haaromfamuu dhaabe. Garuu fayyadamtoota galmaa'aniif bilisaan kan eegame yoo ta'u, Google baasii sarvarii uwwisuuf waadaa gale.
Bara 2024tti, Artar fi Jaqueline waan hunda jalqabarraa deebi'anii ijaaruun moodeela kana garagalchaniiru: haardwaara (baajii) irraa gara software qulqulluutti, kan bilbila ismaartii kamiyyuu irratti hojjetu. Echolocation gufuulee gara sagalee iddootti hiika, akka "synthetic sonar"; sammuu namtolchee mallattoo fi kitaabota dubbisa, wantoota ibsa, karaa yaada kenna; fi dhugaa dhugaa (virtual reality) fayyadamtoonni addunyaa dhugaa keessatti osoo hin deemin dura daandii akka shaakalan taasisa.
Bara 2025tti, See U App eAwards Brasiln beekamtii argate, NTT DATA Foundation irraa — pirojektoota 256 keessaa mo’atee, xumura addunyaa irratti bakka argate. Har'a fayyadamtoonni kuma 130 ol kan jiran yoo ta'u, ergamni kun itti fufee jira.
“Jechi See U App ibsu ofiin of bulchuudha. Ofiin of bulchuun immoo gargaarsa barbaaduu dhiisuu miti-namni hundi gargaarsa barbaada. Waa’ee gammachuu waan ati gonkumaa hin yaadne hojjechuudha.”
Ergama Keenya
Teeknooloojiitti fayyadamuun addunyaa caalaatti dhaqqabamaa, hunda hammate kan namni hundi, daangaa qaamaa isaa maal iyyuu yoo ta’e, ofiin of bulchuu, ulfina, fi bilisummaan jiraachuu danda’u ijaaruuf.
Mararfannaa
Namoota dursina. Murtoon hundi dhiibbaa dhugaa fayyadamtoota keenya irratti qabu yaada keessa galchuun kan murtaa'udha.
Kalaqa
Yeroo hunda qormaata dhaqqabummaa walxaxaa ta’eef teknooloojiiwwan haaraa fi furmaata kalaqaa barbaanna.
Gahumsa gaarii
Waan hojjennu hunda keessatti qulqullinaaf kutannoo qabna. Oomishaaleen keenya qorannoo itti fayyadamummaa cimaa keessa darbu.
Hammatamuu
Daangaa qaamaa osoo hin ilaalin namni hundi carraan walfakkaataan akka isaaf malu ni amanna.
Daandii Keenya
Abjuu irraa gara dhugaa jireenya jijjiirutti
Ijoollummaa fi Dandeettii Dandeettii
Arapiraca (AL) keessatti Arthur acromatopsia fi rakkina maatii waan hunda dhabe mudatee guddate. Kompiitaraa fi kitaabonni baqannaa isaa ta’an — achittis sagantaa hojjechuu baratee dhugaa ofii isaa jijjiiruu akka danda’u hubate.
Walgahii Júnior
Artar yeroo digrii teeknooloojii isaa baratutti, Sérgio Gomes Júnior isa dhukkuba degenerative kan qabuu fi akka jaamaa ta'u beeku waliin wal bare. Hiriyyummaa fi waadaan achitti dhalate: furmaata ija Júnior ta'u waliin ijaaruu.
Piroototaayipii Jalqabaa
Arthur Google Glass irraa kaka'umsa argachuun, koobilii gufuu adda baasuu danda'u yaade. Júnior fi Jaqueline Sendas, injinarii fi michuu isaa waliin ta'uun, prototype jalqabaa kan See U App ta'u ijaare.
Beekkamtii Idil-addunyaa
Pirojektiin kun dorgommii jalqabbii Poorchugaal keessatti gaggeeffameen raggaasifameera. Meeshaa imala osoo hin qabaatin sadan isaanii hirmaachuu hin dandeenye, garuu mirkaneessi idil-addunyaa akka jajjabina itti fufaniif tajaajileera.
Kasaaraa fi Kaayyoo
Duuti haati Artar, dhukkuba amyotrophic lateral sclerosis jedhamu irraa kan ka'e, daandii isaa fi kaayyoo jireenyaa isaa irra deebi'ee akka yaadu isa taasise. Weerarri itti aanee dhufe yeroo guutummaatti pirojekticha irratti xiyyeeffachuuf fide.
Saffisa Nordeste Jalqabuu
Gareen kun sagantaa Startup Nordeste (Sebrae) irratti hirmaate, gorsaa fi deeggarsa ji’a 6. Arthur, Júnior fi Jaqueline hojii isaanii dhiisanii %100 daldala kanaaf of kennuudhaan Google, Microsoft fi AWS irraa ispoonsara duumessaa argatan.
Gaaffii Waan Hunda Jijjiire
Guyyaa dhaloota Edu, gurbaa jaamaa, hawwiin daa'imaa — ulee malee deemuu fi addunyaa arguu — Arthur ifa isa dhumaa kenne: seenaa mataa isaa gara oomisha lubbuu namoota miliyoonaan lakkaa'aman jijjiiruu danda'utti jijjiiruu. Appiin See U sirnaan dhalate.
Launch fi Dhabuu Hiriyaa
Waxabajjii bara 2023 keessa Appiin See U eegale. Ji'uma sanatti, Sérgio Gomes Júnior, miidhamtuu dhukkuba maashaalee Becker muscular dystrophy ta'ee du'aan boqote. Artar fi Jaqueline yaadannoo isaa fi waadaa waggoota dura gale kabajuuf murteessan.
Qabsoo Jireenyaa
Yeroo muraasa booda, Artar kaansarii qoonqootiin qabamuu isaa hubatame. Sagalee dhabee gara ji'a tokkoo komaa keessa ture. Fayyuun isaa qabatamaan akka dinqiitti ilaalama ture — garuu dhaabbatichi dhaabatee kufachuuf jedhe.
Deebi’anii Ijaaruu fi Deebi’anii Dhalachuu
Artar erga fayyee booda Jaakliin cinatti dhaabbaticha jalqabarraa deebisee ijaare. Moodeelli kun kan jijjiirame ture: haardwaara (baajii) irraa gara sooftiweerii qulqulluutti, echolocation, artificial intelligence fi virtual reality bilbila ismaartii kamiyyuu irratti walitti fiduudhaan.
Beekamtii fi Badhaasa
Appiin See U eAwards Brasil, NTT DATA Foundation irraa, pirojektoota 256 keessaa injifachuun beekamtii argateera. Fayyadamtoota 130,000 ol qabaachuun ergamni kun itti fufee jira: warra arguu hin dandeenyeef ofiin of bulchuu fiduudha.
Gareen Keenya
Namoonni jijjiirama fiduuf quuqama qaban
Arthur Sendas jedhamuun beekama
Hojii Gaggeessaa Olaanaa & Walitti qabaa hundeessaaArapiraca (AL) irraa, kan acromatopsia waliin dhalate. Ogeessa teeknooloojii fedhii ofii gara furmaata namoota kumaatamaan lakkaa'amaniif jijjiire.
Jaakliin Seendaas jedhamti
Hundeessaa waliin kan ta'eInjiinara fi hundeessaa waliin kan ta'e. Jireenyaa fi daldalaa keessatti hiriyaa Arthur kan taate yoo ta'u, kasaaraa bara 2023 booda dhaabbaticha deebisee ijaaruu keessatti barbaachisaa turte.
Sérgio Gomes Júnior jedhamuun beekama
Hundeessaa waliin (in memoriam) .Hiriyaan kolleejjii Arthur fi hundeessaa waliin kan ture. Dhukkuba degenerative wajjin jiraachaa ergama See U App kakaase. Yaadannoo fi hambaan isaa pirojekticha keessatti jiraata.